Zwitsers stemmen over een wettelijk bevolkingslimiet van 10 miljoen inwoners om immigratie te remmen. Tegenstanders waarschuwen voor ‘chaos’ Zwitserland Het initiatief van de rechts-radicale SVP wordt zondag voorgelegd bij een referendum. Het verdeelt Zwitserland in een kamp dat tegen meer migratie naar Zwitserland is, en een kamp dat de voordelen van een nauwe relatie met de EU benadrukt.

Tan Tunali:format(webp)/s3/honkprod/author_images/tantunali-485.png) :format(webp)/s3/honkprod/author_images/tantunali-485.png) :format(webp)/s3/honkprod/author_images/tantunali-485.png) :format(webp)/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2026/06/10083658/110626BUI_2034353295_zwitserland2.jpg) Campagnebeeld van het nee-kamp op het treinstation van Zürich: ‘Nu met Europa breken?

Nee!’ staat er naast een afbeelding van de Amerikaanse president Donald Trump, met op de achtergrond ook de Russische president Vladimir Poetin en de Chinese president Xi Jinping. Zwitserland heeft de afgelopen decennia tientallen anti-migratie-initiatieven van directe democratie gekend: tegen „de overbevolking” van het Alpenland, tegen minaretten op moskeeën; voor deportatie van buitenlanders die veroordeeld zijn voor een misdrijf, en voor migratiequota.

Campagneposters stonden vol met zwarte schapen, kwaadaardige EU-vlaggen en boze bruine mensen. Zondag stemmen de Zwitsers opnieuw over zo’n anti-immigratie-initiatief, ingebracht door de rechts-radicale Zwitserse Volkspartij (SVP). Die wil in de grondwet laten vastleggen dat de Zwitserse bevolking – voor bijna een derde bestaand uit mensen die niet in Zwitserland geboren zijn – voor 2050 niet boven de tien miljoen uitkomt.

Al bij 9,5 miljoen inwoners zouden de Zwitserse autoriteiten moeten ingrijpen met restricties op asielaanvragen en mogelijkheden tot gezinshereniging. Bij tien miljoen moet de Zwitserse regering internationale afspraken, zoals over vrij verkeer van personen met de EU, opzeggen.

Eind vorig jaar telde Zwitserland zo’n 9,1 miljoen inwoners. In de laatste peilingen liggen de voor- en tegenstanders dicht bij elkaar, met een voorsprong van slechts enkele procentpunten voor het nee-kamp. Analisten verwachten dat de opkomst zondag de doorslag zal geven.

In de campagne ging het aanvankelijk vooral over duurzaamheid en het milieu, dat door migratie onder druk zou komen te staan. ‘Zwitserland beschermen’, staat er op campagnemateriaal van de voorstanders, onder een vredig Alpenlandschap met een gezin met twee jonge, witte kinderen en een schaap. /s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2026/06/10083311/110626BUI_2034353295_zwitserland.jpg) Een verkiezingsposter voor de extreemrechtse Zwitserse Volkspartij (SVP) met de tekst ‘Laten we Zwitserland beschermen’ staat op 1 mei in een wijngaard in het Zwitserse Bavois.

Geleidelijk verlegde de SVP het accent naar de druk op de infrastructuur, zoals het woonaanbod en het (openbaar) vervoer, ziet Lukas Golder, co-directeur van peilingbureau GMS in Bern. „Bij zo’n driekwart van de bevolking leeft het sentiment dat infrastructuur overbelast is”, zegt Golder.

Maar of dat ook tot steun voor het voorstel leidt, is de vraag. „Ze twijfelen over de nadelen die aan het voorstel kleven.” Net als andere Europese landen kent Zwitserland een vergrijzende bevolking, waarin sectoren als de zorg en de bouw sterk afhankelijk zijn geworden van werknemers van buiten de eigen landsgrenzen. „Met name ouderen vragen zich sterk af of ze wel ‘ja’ moeten stemmen”, zegt Golder.

Anders gezegd: wie moet de Zwitserse ouderen dan straks verzorgen? Als migranten niet meer welkom zijn, zullen Zwitsers zich moeten omscholen, of moeten robots of tijdelijke werknemers in het gat springen. Racistische ondertoon „De SVP heeft de boodschap dit keer iets aangepast, om ook centrum-rechtse kiezers aan te spreken”, zegt Rahel Freiburghaus, politicoloog aan de Universiteit van Lausanne. „Met een focus op ‘duurzaamheid’ en door te zeggen dat het ’te druk’ wordt in het land, hebben ze het frame over immigratie breder weten te trekken.” Anders dan bij eerdere referenda wordt nu niet expliciet een bepaalde (migranten)groep aangesproken, maar het is nog altijd dezelfde racistische ondertoon die resoneert bij kiezersgroepen, ziet Freiburghaus. „De SVP is al sinds 1999 de grootste partij en dat heeft geleid tot een normalisering van hun gedachtegoed.” Freiburghaus ziet ook een groot verschil in de focus van het ja- en het nee-kamp in de campagne. „Terwijl de SVP vooral een anti-immigratiesentiment aanboort, hebben de tegenstanders het vooral over de gevolgen voor de relatie met de EU.” Ze ziet bepaalde ‘groeipijnen’ van een land met een uitdijende bevolking, zoals volle treinen en druk op de woningmarkt, die in Zwitserland vooral uit huurders bestaat. „Maar die problemen worden nu op één manier aangepakt, en dat is meteen de meest radicale manier mogelijk.” Om dat te voorkomen gebruikt het nee-kamp grote woorden.

Zo sprak de co-voorzitter van de sociaal-democratische SP, Cédric Wermuth, van „het meest extreme initiatief in de geschiedenis van Zwitserland”. Op verkiezingsaffiches is de Amerikaanse president Donald Trump te zien, een schrikbeeld voor het geval Zwitserland zich afkeert van de EU.

EconomieSuisse, een invloedrijke werkgeversorganisatie in Zwitserland, spreekt van een „chaosinitiatief” dat de veiligheid en welvaart van Zwitserland bedreigt en „contraproductief” zal uitpakken. De EU is een belangrijke motor achter de Zwitserse bevolkingsgroei in de afgelopen decennia.

Zwitserland is geen lid, maar heeft wel nauwe banden met de EU. Sinds 2002 kunnen burgers van EU-lidstaten in Zwitserland wonen en werken en vice versa. Sindsdien is de Zwitserse bevolking met 23 procent gegroeid, tot 9,1 miljoen eind vorig jaar. De Zwitserse economie groeide navenant.

Eerder dit jaar ondertekende de Zwitserse regering een bilateraal akkoord met de EU voor nauwere samenwerking, dat nog moet worden geratificeerd. Bij een ja-stem komt dat proces onder grote druk te staan. Guillotine-clausule De relatie met de EU heeft al eerder onder druk gestaan door een anti-migratiestemming.

In 2014 stemde een nipte meerderheid voor migratiequota, die tegen het vrije verkeer van personen tussen Zwitserland en de EU ingingen. Die stemming, ook door de SVP geïnitieerd, haalde onverwacht een nipte meerderheid. Maar bij implementatie zwakte het Zwitserse parlement de plannen vervolgens af.

Dat gebeurde onder druk van de EU. Geen cherry-picking, was de boodschap uit Brussel: alleen het vrije verkeer van personen opzeggen en andere privileges behouden was voor de EU geen optie. „Ook daar heeft de SVP van geleerd”, zegt politicoloog Freiburghaus. „Nu heeft het het initiatief zo geformuleerd dat de maatregelen uitgevoerd móéten worden.” Mocht het ja-kamp winnen, dan zijn de gevolgen verstrekkend.

Als de bevolking inderdaad de tien miljoen aantikt, en de Zwitserse regering een streep door het vrije verkeer van personen zet, zou vanuit de EU een zogenoemde ‘guillotine-clausule’ in werking treden: ook andere afspraken met de EU komen te vervallen, waaronder die over vrijhandel, waarvan de Zwitserse economie sterk afhankelijk is.

Zondagochtend hebben de Zwitsers tot 12.00 uur de mogelijkheid om hun stem uit te brengen – het overgrote deel van de kiezers doet dat digitaal. In de loop van de middag worden de eerste resultaten verwacht. :format(webp)/s3/static.nrc.nl/bvhw/wp-content/blogs.dir/114/files/2019/07/gruyter-caroline-de-2019-01-c.png) Migratie en vluchtelingen Lees meer Mail de redactie Ziet u een taalfout of een feitelijke onjuistheid?

U kunt ons met dit formulier daarover informeren, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken dan taalfouten of feitelijke onjuistheden worden niet gelezen. Artikel delen De link is nog geldig. Je hebt al eerder van dit artikel een cadeaulink aangemaakt, de link is nog geldig.

Leuk dat je onze journalistiek deelt met anderen. Vanaf kun je weer artikelen cadeau geven. Deel dit artikel via sociale media. Hoe werkt het delen van artikelen? Als cadeau Als NRC-abonnee kun je elke maand artikelen cadeau geven aan een willekeurige ontvanger.

Standaard delen Kies je voor standaard delen, dan kan iedereen met een NRC-abonnement de door jou gedeelde artikelen lezen. Niet-abonnees krijgen een betaalmuur te zien. Je bent nog niet ingelogd NRC Mijn NRC Contact NRC-websites