Een klein deel van een uitgebreid netwerk van meetstations in de Atlantische Oceaan is voorlopig gered, twee weken nadat de Amerikaanse president Donald Trump de ontmanteling daarvan had aangekondigd. Een internationale samenwerking van wetenschappers uit vijf landen, waaronder Nederland en de Verenigde Staten, „leent” twee van de vier meetstations die voor de Groenlandse kust liggen van het Oceans Observatories Initiative, het Amerikaanse meetnetwerk.

Daardoor kunnen ze tot ten minste 2028 operationeel blijven. Dat zegt oceanograaf Femke de Jong van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) tegen NRC. Het NIOZ neemt namens Nederland deel aan de internationale samenwerking die Overturning in the Subpolar North Atlantic (OSNAP) heet.

Behalve Nederland en de VS zijn Canada, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland actieve deelnemers en financiers van OSNAP. Het besluit komt voor de meetstations net op tijd. Trump besloot twee weken geleden tot de ontmanteling van het netwerk, dat volgens wetenschappers van groot belang is om de gevolgen van klimaatverandering in kaart te brengen, terwijl de kosten voor onderhoud relatief beperkt zijn.

Als het weer dat toelaat, vertrekt woensdag nog een schip uit het Canadese St. John’s, dat volgens het originele plan de twee meetstations definitief uit het water zou halen. In plaats daarvan zal het schip de meetgegevens uitlezen, de batterijen en kabels vervangen en het station opnieuw in het water plaatsen.

Het schip zal ook onderhoud plegen aan andere meetstations in de Atlantische Oceaan. De twee stations die zijn gered, maken deel uit van een lange lijn van meetinstrumenten die van Canada via Groenland tot het Verenigd Koninkrijk strekt. Wetenschappers gebruiken deze instrumenten onder andere om de warme golfstroom in de Atlantische Oceaan in kaart te brengen, die van grote invloed is op het Europese klimaat.

Door klimaatverandering kan die golfstroom en de bredere Atlantische oceaancirculatie stil komen te vallen, zo vrezen wetenschappers, waardoor de gemiddelde temperatuur in West-Europa in korte tijd tot wel tien graden zou kunnen dalen. Amerikaanse deelnemers aan OSNAP zullen in elk geval tot 2028 zorg dragen voor de twee meetstations die aan de internationale samenwerking zijn uitgeleend.

Dat bevestigt het Amerikaanse Woods Hole Oceanographic Institution in reactie op vragen van NRC. Twee andere meetstations die ongeveer op dezelfde locatie voor de Groenlandse kust liggen, zullen naar verwachting in 2027 ontmanteld worden en blijven gegevens verzamelen zolang de batterijen functioneren.

Drie andere Amerikaanse meetlocaties in de Stille en Atlantische Oceaan staan nog steeds op de rol om volledig ontmanteld te worden. Inmiddels overweegt ook Canada de financiering van meetinstrumenten in de Atlantische Oceaan in te trekken. De Canadezen betalen voor het schip dat alle meetinstrumenten plaatst.

Dat doen ze in ruil voor Amerikaans geld, dat wordt gebruikt om enkele meetinstrumenten voor de eigen kust te onderhouden. Nu de Amerikanen de financiering stopzetten, komt ook de financiering van het schip op losse schroeven te staan. „Canadese onderzoekers doen momenteel hun uiterste best om te kijken of we een manier kunnen vinden om deze meetstations in stand te houden”, zegt Brad de Young, die namens de Canadese Memorial Universiteit deelneemt aan de OSNAP-samenwerking.

Vanwege de Canadese twijfel heeft OSNAP al een „crisismeeting” belegd, zegt De Jong van het NIOZ. Het wordt steeds moeilijker om financiering te vinden voor onderzoek naar gevolgen van klimaatverandering over langere periodes, aldus De Jong. „We kunnen zeker evalueren of een bepaalde tijdserie nuttig is.

Maar in dit geval is dat gewoon zo. De gegevens van OSNAP worden gebruikt om klimaatmodellen te kalibreren en valideren.” Juist om de gevolgen van klimaatverandering in kaart te brengen is het belangrijk om reeksen van meetgegevens te hebben die een lange periode beslaan. „Dat kan niet op basis van een meting van twee jaar.

Er zijn variaties die op periodes van tien tot vijftien jaar lopen. Juist daarom zijn lange series nodig.” Lees ook Het warme water in de oceaan houdt eerder op met stromen