De Nota Ruimte legt de spelregels vast voor de herinrichting van Nederland. Om alles in 2050 nog te laten passen zijn harde keuzes nodig, aldus de ruimtelijke nota, die stelt dat elke vierkante meter zo efficiënt mogelijk moet worden ingezet. Iedereen krijgt met de nieuwe regels te maken.

Volgens het nieuwe kader komt er geen bebouwing meer in uiterwaarden en wordt ruimte vrijgehouden voor natuurherstel. De nota verbindt het gebruik van grond aan zuinigheid: de schaarse ruimte moet zo doelmatig mogelijk worden verdeeld in plaats van als vanzelfsprekend beschikbaar te worden beschouwd.

Aanleiding is de beperkte ruimte in Nederland, waar woningbouw, natuur, infrastructuur en andere functies aanspraak maken op dezelfde grond. Om al die functies in 2050 een plek te geven, zijn volgens de publicaties van 16 november 2026 uitdrukkelijke en lastige keuzes nodig in plaats van een geleidelijke aanpassing.

De regels zijn bedoeld voor een brede toepassing: gemeenten, bedrijven, boeren en bewoners zullen er bij beslissingen over bouwen en grondgebruik rekening mee moeten houden.