Ken jij die mop over die oud-voetballer die bij een NOS-talkshow over het WK aanschoof? Komt ie: gaat het gesprek aan tafel over verdediger Micky van de Ven, die tijdens Oranjes laatste interland tegen Japan achter de verkeerde spelers aan rende. Zegt die oud-voetballer: ‘Hij raakte in de war omdat al die Japanse spelers op elkaar lijken.’ Tot mijn spijt is dit geen zwarte mop.

Het hele tafereel is zo bizar, zo discriminerend dat het een mop zou moeten zijn. Ik zou willen dat Rafael van der Vaart anno 2026 niet écht deze racistische vooroordelen oplepelde in een verwoede poging tot humor. Ik ben het beu. Zowel de racistische opmerkingen in de media als de verontwaardiging die erop volgt.

Het heeft geen zin. Hoeveel columns, inclusievlaggetjes over de biculturele medemens en Omroep Zwart-televisie moet dit land nog verduren, voordat het beseft dat racistische grappen slechts voor één persoon leuk zijn: degene die ze maakt? Deze moppen zijn met een reden pijnlijk: ze bouwen voort op kolonialisme Weliswaar bood Van der Vaart zijn excuses aan.

Het grapje had, zei hij, geen racistische bedoeling. Dat hoor je vaker wanneer mensen racistische opmerkingen maken: dat het niet zo bedoeld was. Ik begrijp daar weinig van. Hoe kan een grap niet racistisch bedoeld zijn als deze volledig leunt op een racistisch stereotype?

Racistische opmerkingen komen nooit uit het niets. Ze zijn met een reden pijnlijk: ze bouwen voort op ingesleten patronen uit het kolonialisme. In dit geval is dat het idee dat Aziaten een gezichtsloze massa vormen, ontdaan van individuele eigenschappen, en daardoor minder menselijk dan de westerling die naar hen kijkt.

Daar komt bij dat een witte persoon, wanneer hij of zij een racistisch grapje maakt, zich op oneerlijk speelveld bevindt. Etnische minderheden beschikken niet over scheldwoorden of grappen waarmee ze even hard kunnen terugslaan, in hun taal gaan geen eeuwen aan onderdrukking verborgen.

Is kaaskop werkelijk even grievend als spleetoog? Dit soort grappen wordt juist gemaakt vanwege het voorgaande: omdat het eigenlijk niet mag en daardoor gewaagd lijkt. In feite is er niets gewaagds aan. Er wordt naar beneden getrapt. Racistische grappen bevestigen de verhoudingen tussen etnische minderheden en witte mensen, verhoudingen waarin minderheden telkens opnieuw worden gekleineerd, weggezet als dom of inwisselbaar, en waarin de witte meerderheid haar eigen norm bevestigd ziet.

Engelse krant Daily Star merkte op dat als Van der Vaart in Engeland woonde, hij nooit meer aan de bak zou komen als tv-persoonlijkheid. Je zou verwachten dat er ook in Nederland consequenties volgen. Maar niets van dat alles. Van der Vaart schuift zaterdag gewoon weer aan bij de NOS.

Dat zegt veel over hoe tolerant Nederland is voor racistische lolbroekerij, voor vandervaartachtigheid. De norm is zo wit dat we het niet zo’n groot probleem vinden. Anders had Van der Vaart waarschijnlijk nooit gedacht dat hij die grap kon maken. Dat hij nu zonder veel omhaal terugk