Bron Illustraties Anne StalinskiDe ballen verstand van voetbal? Geen zorgen. Met een handjevol uitspraken bluft zelfs de grootste gelegenheidssupporter zich door het wereldkampioenschap voetbal in de VS, Canada en Mexico.Met deze vijf tips bluf je je (ook zonder verstand van voetbal) door het WK heenDe ballen verstand van voetbal?
Geen zorgen. Met een handjevol uitspraken bluft zelfs de grootste gelegenheidssupporter zich door het wereldkampioenschap voetbal in de VS, Canada en Mexico.Bron Illustraties Anne StalinskiIn kroegen, huiskamers en op tv zullen zondagavond tijdens de eerste WK-wedstrijd van Oranje zinnen klinken waarvan niet iedereen chocola kan maken: voetbaltaal.
Een taal die grossiert in metaforen, Engelse leenwoorden en zinsneden die vooral op het eerste gezicht diep en betekenisvol lijken.Een fascinerend idioom, met andere woorden. Bovendien maakt voetbaltaal op het moment opvallende ontwikkelingen door, zegt journalist en schrijver Frank Heinen. “Dat komt door de eindeloze analyses op tv en in podcasts, en de meer wetenschappelijke benadering van het spel.
Daarin zie je invloeden van managementjargon en van een meer abstract, technisch taalgebruik dat bijvoorbeeld in analyses op VI Pro wordt gebruikt.”“Je zou voetbaljargon beroepstaal kunnen noemen”, zegt taalkundige René Appel, bekend van het radioprogramma De Taalstaat en auteur van Voetbaltaal en vele thrillers. “Machinisten die onderling over werk praten zou je misschien ook niet begrijpen.”Trouw-eindredacteur Tom van Hulsen, die boeken publiceerde over onder andere FC Utrecht en voetbalhoofdstad Londen en hoofdredacteur was van Voetbal International, betrapt ook weleens journalisten op typische voetbalclichés. “Een voorzet binnenkoppen of de 1-1 binnenschieten, bijvoorbeeld.” De lege taal van trainers en spelers is karakteristiek, van “dit moeten we meenemen naar de volgende wedstrijd” tot “we stonden gewoon niet goed”.Volgens Heinen kenmerkt de voetbaltaal van nu zich door een veelvoud aan Engelse terminologie: halfspaces (de ruimte tussen de zijkant en het midden van het veld), in the box spelen, wingbacks (een vleugelverdediger die ook aanvalt en die je vaak ziet in formaties met vijf verdedigers op het veld).“Dat is voor gevorderden”, zegt hij. “Toen ik er laatst in een podcast over werd overhoord door enkele oud-profs, viel ik enorm door de mand.” Niet thuis achter de buis proberen dus, adviseert Heinen. “Dit is voor een vrij specifiek deel van de voetballiefhebbers leuk en interessant, ik zou iedereen die niet vaak naar voetbal kijkt willen aanraden die begrippen te allen tijde te vermijden.”Maar hoe bedien je je dan wel van voetbalvocabulaire?
Vijf tips.1. Gebruik alledaagse termen met een andere betekenisEen van de kenmerken van voetbaljargon is dat alledaagse termen soms een heel andere betekenis krijgen. Zo is ‘knijpen’ van de zijkant naar het midden van het veld gaan.‘Compact’ is er nog zo eentje, zegt Appel. “Die hoor je vaak.
Compact is een manier van voetballen waarbij de spelers dicht in elkaars buurt blijven, met de bedoeling de tegenstander weinig ruimte te geven voor aanvallende acties. Met de zin ‘ze staan niet compact genoeg’ maak je gegarandeerd indruk op de rest van het voetbalpubliek.”2.
Ken je klassiekers…Appel denkt ook dat er veel ‘gouwe ouwes’ zijn in voetbaltaal. “Kreten die in de jaren zeventig en tachtig zijn opgekomen, hoor je nog steeds op en buiten het veld.” Dat is voordelig voor mensen zonder voetbalkennis: met een handvol uitspraken bluf je je ook door toekomstige toernooien heen.
Twee extra tips van Appel: “‘Ze weten nog weinig te creëren’. En de zin ‘Ze moeten proberen ze meer pijn te doen op de counter’ imponeert ook.”3. ... maar vermijd clichésEindredacteur Van Hulsen kan zich af en toe flink ergeren aan de clichématigheid van voetbalcommentaar. ‘Ze moeten na de rust uit een ander vaatje tappen’, ‘De wedstrijd ging als een nachtkaars uit’ en ‘Ze liepen achter de feiten aan’ kunnen wat hem betreft de prullenbak in.4.
Herken spelers en situatiesVan Hulsen heeft nog wel wat specifieke tips voor wie naar Oranje kijkt. Over spelers kun je met wat goed verwoorde algemeenheden een eind komen, vermoedt hij. “Met uitspraken als ‘Frenkie de Jong geeft alleen maar balletjes breed, wanneer geeft hij nu eens een beslissende pass?’, ‘Donyell Malen speelt bij zijn club de sterren van de hemel, maar in Oranje is het niks’ en ‘Memphis (Depay) is gewoon niet fit genoeg’ kun je indruk maken.”Bij achterstand vlak voor tijd doet ‘Wout Weghorst moet erin, hij kan nog wat forceren!’ het waarschijnlijk goed.
En mocht Oranje winnen, dan roep je uiteraard dat je er altijd al in hebt geloofd.5. Probeer eens een Bomansje“Het merendeel van ieder jargon is eerder verhullend dan verduidelijkend”, zegt Heinen. “Zeker bij voetbal is het belangrijk om op je eigen waarneming af te gaan: het wordt namelijk in de eerste plaats voor jouw plezier gespeeld, al ontkennen trainers dat geregeld.”Uiteindelijk is ‘niet te veel meepraten’ zijn advies. “Volgens mij is het het beste om je eigen woorden te vinden en desnoods je eigen clichés te creëren.” Iemand die daarin uitblonk was Godfried Bomans. “Hij schreef met zoveel precisie en zelfvertrouwen over verzonnen wedstrijdformaties dat zich als het ware een nieuw soort spel openbaarde.” Bomans gebruikte bovendien eigen terminologie, zoals ‘joekelen’.
Heinen: “Ik zou dit iedereen willen aanraden – jargon is fluïde en voor je het weet heb je een eigen voetbalterm ontwikkeld.”Lees ookGeselecteerd door de redactie
