columnistGepubliceerd op 13 juni 2026Leestijd 3 minZaterdag is het de Dag van de Vrouwengezondheid. Maar beter zouden we het de Dag van de Vrouwengezondheidszorg kunnen noemen. Er is namelijk werk aan de winkel voor mijn collega’s en mij: de zorg voor vrouwen is minder evidence-based dan die voor mannen.

Simpelweg omdat we het mannenlichaam en de behandeling daarvan beter bestudeerd hebben. Dat we vrouwen minder bestudeerden is volgens mij geen misogynie. Hoogstens desinteresse.We hebben in het medische onderzoek de vrouw behoorlijk ontzien. Dat begon met de Softenon-affaire.

Softenon (werkzame stof: thalidomide) werd eind jaren vijftig voorgeschreven tegen misselijkheid. Ook aan zwangere vrouwen. Rond 1961 werd ontdekt dat dit medicijn ernstige aangeboren afwijkingen veroorzaakte, vooral aan armen en benen.Die ramp leidde tot het wereldwijde herzien van de regels voor het testen van medicijnen.

Uiteraard werden zwangere vrouwen uitgesloten, maar omdat je nooit zeker weet dat een vrouw tijdens het onderzoek niet zwanger wordt, werden in de praktijk vaak alle vrouwen geëxcludeerd. Sterke, gezonde mannen, in de kracht van hun leven, werden de ideale studiepopulatie.Ideale dosis voor jonge mannenDertig jaar later wisten we ontzettend veel van gezonde sterke mannen waar het de werking van medicijnen betreft.

Helaas is dat niet de groep waar we de meeste medicijnen aan voorschrijven. Vrouwen zijn wereldwijd de doelgroep voor 55 tot 60 procent van de recepten. In de jaren zeventig en tachtig dachten we dat zij ook wel goed zouden reageren op de ideale dosis voor jonge mannen, maar de laatste tijd komen we erachter dat dat lang niet altijd het geval is.Sinds de eeuwwisseling worden nieuwe medicijnen standaard op beide geslachten getest.

Maar in de periode daarvoor zijn duizenden medicijnen op de markt gekomen die niet op die manier getest zijn, waaronder veelgebruikte medicijnen als pijnstillers, bloeddrukmiddelen, statines, slaapmiddelen en antidepressiva. Soms gaat het prima als vrouwen gewoon een ‘mannendosis’ krijgen.

Soms ook niet. En het lastige is: we weten nog niet goed voor welke medicijnen vrouwen profijt zouden hebben van een ander voorschriftregime dan mannen.We hebben geen ideeEr is nog een reden waarom vrouwen minder onderzocht zijn dan mannen. Dat is het vrouwelijk hormoon oestrogeen.

Mannen maken het ook aan, maar bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd is het vele malen hoger dan bij mannen.Gedurende een vrouwenleven zijn er fikse wisselingen in de hoogte van dat hormoon. Laag voor de puberteit, hoog erna, met maandelijkse wisselingen gedurende de menstruatiecyclus.

Heel hoog tijdens de zwangerschap en laag erna, met een plotse daling na de geboorte. Sterk wisselend in concentratie kort voor de menopauze en laag erna. Dat oestrogeen is niet alleen van invloed op de geslachtsorganen, het heeft effect op alle organen van het lichaam.Ook op het maagdarmkanaal, dat verantwoordelijk is voor de opname van de meeste medicijnen.

Ook op de nieren, die een rol spelen in de afscheiding van veel medicijnen. En ook op de lever, die de meeste medicijnen afbreekt. Die afbraak in de lever kent verschillende routes, via een bonte keur aan enzymen. Met sommige van die afbraakenzymen gaat oestrogeen een interactie aan, met andere niet.Alsof dat nog niet ingewikkeld genoeg is: die interactie houdt bij sommige medicijnen in dat het medicijn langer in het bloed blijft en dus meer effect (en meer bijwerkingen) veroorzaakt.

Andere medicijnen worden juist sneller afgebroken door die interactie met oestrogeen. Het medicijn is dan iets minder werkzaam en veroorzaakt ook minder bijwerkingen.Omdat de oestrogeenproductie zo sterk wisselt tijdens een vrouwenleven, zouden verschillen kunnen ontstaan in de gevoeligheid voor sommige medicijnen.

Van enkele medicijnen bleek dat inderdaad het geval. Maar van de meeste hebben we eigenlijk geen idee. Hoogste tijd om dit uit te zoeken! Zodat we vrouwen niet meer als man hoeven te doseren, maar de optimale dosis kunnen voorschrijven, niet alleen voor hun geslacht, maar ook voor hun (hormonale) levensfase.Fijne Vrouwengezondheidsdag.